pohara.me

Venecija i Boka Kotorska

Prof. dr Egidio Iveti─ç

Potrebno je novo promi┼íljanje ÔÇ×Pomorske dr┼żaveÔÇť (Stato da Mar) Mleta─Źke Republike. Govoriti o mlet─Źkoj imperiji na moru i o takozavanim pomorskim kolonijama gubi se iz vida prava priroda upravnog i politi─Źog sistema kojeg je Venecija razvila kroz niz stolje─ça, prije nego ┼íto je pro┼íirila svoju vladavinu na gornju Italiju. Unutar pomorskog mleta─Źkog sistema, koji je bio, kao takav, jedinstveni na Mediteranu, Boka Kotorska je igrala klju─Źnu ulogu od 1420. do kraja Republike 1797. godine.

Egidio Iveti─ç je redoviti profesor historije ranog novog vijeka na Univerzitetu u Padovi i direktor Instituta za istoriju Venecije kod Fondacije Giorgio Cini u Veneciji. Objavio je, me─Ĺu ostalom: Istorija Jadrana, Beograd, Arhipelag, 2021; History of the Adriatic, Cambridge, Polity, 2022; Este/Oeste. La frontera dentro de Europa, Madrid, Alianza Editorial, 2024; Sud/Nord. La frontiera globale nel Mediterraneo, Bologna, il Mulino, 2024.

Pohara Perasta i Boke kroz stolje─ça

don Robert Tonsati

Veliku poharu Perasta valja promatrati u ┼íirem kontekstu plja─Źka┼íkih pohoda na Perast i Boku Kotorsku i ugroze koja je dolazila od stranih osvaja─Źa. U najve─çem broju slu─Źajeva, radi se o sukobi izme─Ĺu kr┼í─çanskih i muslimanskih naroda, a njihovi ishodi mijenjali su demografsku, kulturalnu, ekonomsku sliku Europe. Polaze─çi od suvremenog ambivalentnog shva─çanja uloge gusara i pirata u pro┼ílosti, autor ukazuje na neke od klju─Źnih momenata iz ÔÇťpovijesti neda─çaÔÇŁ Boke Kotorske. U drugom dijelu izlaganja, autor ukazuje na probleme suvremenog doba koje su na ┼żivot Perasta i Boke tako─Ĺer ostavile tragi─Źnu devastaciju koja se mo┼że s punim pravom smatrati novim poharama.┬á

Sve─çenik je Kotorske biskupije, kancelar biskupije, teolog i povjesni─Źar, arhivar Biskupskog arhiva u Kotoru. Ro─Ĺen je 4. 8. 1983. Osnovnu ┼íkolu zavr┼íio je u Herceg Novom, a biskupijsku klasi─Źnu gimnaziju i sjemeni┼íte u Subotici. Filozofsko-teolo┼íki studij apsolvirao je 2007. g. na Katoli─Źkom Bogoslovnom fakultetu Sveu─Źili┼íta u Zagrebu. Na Fakultetu za Povijest Crkve i Kulturna dobra Crkve (Storia e Beni Culturali della Chiesa) Papinskog Sveu─Źili┼íta Gregorijana u Rimu stekao je bakalaureat (Povijest Crkve i Kulturna dobra) i magisterij (Povijest Crkve). Diplomu iz arhivistike stekao je na Papinskoj ┼íkoli za arhivistiku i paleografiju. Sudjelovao je kao izlaga─Ź i organizator na me─Ĺunarodnim znanstvenim skupovima u Italiji i u Crnoj Gori. Po povratku iz Rima posve─çuje se pastoralnom radu te preuzima brojne slu┼żbe u biskupiji: glasnogovornik je biskupije, pro─Źelnik ureda za kulturu i kulturna dobra, v.d. direktor Biskupijske Biblioteke u osnivanju. Pastoralnu slu┼żbu obavljao je Bogda┼íi─çima i Lepetanima, te ─Éuri─çima i pripadaju─çim filijalama. Godine 2016. postaje ┼żupnikom Mula te se posve─çuje ┼íirenju kulta bl. Gracije iz Mula. ─îesto nastupa u medijima vezano za teme iz duhovnosti, kulture i povijesti, povijesti umjetnosti, te redovito pi┼íe ─Źlanke teolo┼íke i povijesne tematike u specijaliziranim ─Źasopisima. Kao urednik, prvi je sabrao i izdao nepoznate muzi─Źke kompozicije o. Konrada Eberta u djelu: ÔÇ×Muljanski kantual, liturgijske skladbe o. Konrada Eberta za zbor ┼żupe Muo u Boki KotorskojÔÇť (izdava─Ź: OMH u Boki Kotorskoj), te organizirao koncertnu izvedbu kompozicija tijekom promocije u Kotoru i Zagrebu.

Jedan izvor o napadu na Perast 1624. godine

dr. ┼Żeljko Karaula

U osobnom fondu hrvatskog polihistora ┼áime Ljubi─ça (1822.-1896) u Dr┼żavnom arhivu u Zadru nalazi se prijepis (ili orginal) rukopisa na talijanskom jeziku pod naslovom ÔÇ×Saslu┼íanje o napadu na Perast 1626.ÔÇť nepoznatog autora. Rukopis saslu┼íanja potvr─Ĺuje osnovne podatke koji su ranije bili poznati u historiografiji o napadu sjevernoafri─Źkih gusara sa 13 galija s 2000 levenata (sjevernoafri─Źki janji─Źari) na Perast u kojem je ┼żivjelo oko 600 stanovnika, od kojih je ve─çina mu┼íkaraca u punoj snazi bila na trgova─Źkim putovanjima. U ropstvo je bilo odvedeno oko 450 osoba, mjesto oplja─Źkano (blago iz domova i crkava) u vrijednosti oko 100.000 dukata. Me─Ĺutim, rukopis osim manje-vi┼íe poznatih ─Źinjenica o tom napadu daje i odre─Ĺene druge podatke iz vizure osobe koja je saslu┼íana koji pru┼żaju ne┼íto vi┼íe zanimljivih detalja o tom stra┼ínom pohodu na Perast. Autor bi u svom radu dao prijepis toga izvornog dokumenta s talijanskog na hrvatski jezik s poja┼ínjenjima te ga kriti─Źki analizirao u skladu s postoje─çom historiografskom literaturom.
Klju─Źne re─Źi: Perast, gusari, 1624 godina, Osmanlije, Mleta─Źka Republika, ropstvo

┼Żeljko Karaula je doktor istorije i direktor privatne kompanije ALCA d.d. u Bjelovaru. Diplomirao je istoriju i filozofiju na Filozofskom fakultetu Sveu─Źili┼íta u Zagrebu, gde je specijalizovao istoriju Vojne krajine. Njegova doktorska disertacija ÔÇ×Hrvatska selja─Źka za┼ítita u Kraljevini JugoslavijiÔÇť prerasla je u monografiju ÔÇ×Ma─Źekova vojskaÔÇť. Objavio je vi┼íe od 300 nau─Źnih ─Źlanaka i 18 monografija. Aktivan je u─Źesnik me─Ĺunarodnih i doma─çih nau─Źnih skupova, i ─Źlan brojnih nau─Źnih organizacija. Urednik je ─Źasopisa Zbornik Jankovi─ç i ─Źlan uredni─Źkog saveta vi┼íe nau─Źnih ─Źasopisa. Tako─Ĺe, vodi me─Ĺunarodne projekte vezane za istoriju i demografiju.

O Pohari Perasta 1624. iz neobra─Ĺenih dokumenata istorijskog arhiva Kotor i arhiva muzeja grada Perasta

Tina Ugrini─ç, Marija Kne┼żevi─ç

Sa┼żetak: Perast, grad burne pro┼ílosti, iako dosta izu─Źavan ostaje prekriven misti─Źnim velom, ┼íto tjera i mami istra┼żiva─Źa da i dalje otkriva. Tragi─Źan doga─Ĺaj koji se zbio juna 1624. godine, kada su neza┼íti─çen Perast napali berberski gusari, nije dovoljno istra┼żen niti dovoljno poznat javnosti. Va┼żno je spomenuti da su berberski gusari napadali pera┼íke pomorce na moru, naro─Źito u albanskim vodama, i prije i poslije ovog doga─Ĺaja. U tim sukobima obije su strane me─Ĺusobno zadavale jedne drugima velike ┼ítete. Uvidom u dokumenta koja se ti─Źu ovog perioda sti─Źe se utisak da je ovaj doga─Ĺaj samo jedna od ve─çih epizoda u burnom razdoblju Perasta, ali i ─Źitavog Mediterana. U stotinjak godina dogodile su se: Lepantska bitka 1571, pohara Perasta od strane berbeskih gusara 1624, Kandijski rat 1645-1669, odbrana Perasta od osmanlijske vojske 1654, Morejski ratovi 1684-1699. i od 1715-1718. godine, te ÔÇ×afera GrilovicaÔÇť. Stoga, ne ─Źudi da se u dokumentima nije pridavao ve─çi zna─Źaj detaljima za koje se nije ni imalo vremena, ve─ç samo konkretnim potezima (korespodencija, prodaja imovine u cilju otkupa robova…). U ovom radu oslonit ─çemo se na jo┼í uvijek neobra─Ĺena dokumenta iz Istorijskog arhiva Kotor, fonda Sudsko-notarski spisi iz 1625. godine i na arhivsku gra─Ĺu Muzeja grada Perasta, ta─Źnije fonda Op┼ítine Perast. U dokumentima se spominju imena pera┼íkih porodica koje su odvedene u ropstvo, te evidentiran trud njihovih srodnika da ih povrate u Perast. Napor da ih prona─Ĺu i otkupe znao je trajati godinama, i to u najboljem slu─Źaju. Mnogi se nisu nikada vratili. Rad na transliteraciji i obradi spomenutih fondova je uveliko ote┼żan zbog ─Źitljivosti dokumenata koji su o┼íte─çeni i tokom vremena izblijedjeli, te velike upotrebe netipi─Źnih skra─çenica. Uz ovo, pera┼íki izvori su pisani specifi─Źnim tipom mleta─Źkog idioma koji se razlikuje od kotorskog. S obzirom da se radi na neobra─Ĺenim fondovima, javljaju se i imena ─Źlanova pera┼íkih porodica kojih do sada nismo sretali.

Klju─Źne rije─Źi: Perast, Boka Kotorska, gusari/pirati, Berberija, Tunis, Al┼żir, Sjeverna Afrika, pohara, roblje, otkup

Tina Ugrini─ç, arhivistkinja i profesorica srpskog jezika i knji┼żevnosti, ro─Ĺena je u Kotoru 1979. godine. Diplomirala je na Filozofskom fakultetu u Nik┼íi─çu ÔÇô odsjek za srpski jezik I knji┼żevnost. U periodu 2001/2002. na lokalnom Skala radiju je bila autorka i voditeljka jutarnjeg programa ÔÇťJutarnji vja─ĹÔÇŁ. Pohla─Ĺala pripravni─Źki sta┼ż 2004/2005 u Gimnaziji Kotor uz obavljanje samostalnog posla profesorke. Od 2009/2010. God. Op┼ítina Kotor radi kao saradnica u protokolu predsjednika Op┼íine i u Sekretarijatu za kulturu. U Dr┼żavnom arhivu Crne Gore ÔÇô Istorijskom arhivu Kotor zaposlena je od 2013. godine. Objavila je vi┼íe radova iz oblasti arhivistike, kao i ─Źlanke iz domena kulture za ─Źasopis ÔÇťHrvatski glasnikÔÇŁ. U─Źestvuje na stru─Źnim skupovima u zemlji i inostranstvu.

Marija Kne┼żevi─ç, arhivistkinja i profesorica italijanskog jezika i knji┼żevnosti, ro─Ĺena u Kotoru 1987. godine. Diplomirala na Filozofskom fakultetu u Nik┼íi─çu, odsjek za italijanski jezik i knji┼żevnost. Od 2012. Do 2013. radila u Op┼ítini Kotor, u sekretarijatu za kulturu, sport i dru┼ítvene djelatnosti. U periodu od 2013. Do 2014. bila zaposlena u Porto Montenegru, za sektor administracije. Radila je u Muzeju grada Perasta kao arhivistkinja. Trenutno zaposlena u Istorijskom arhivu Kotor od 2023. godine. Koautorka je vi┼íe nau─Źnih radova i prevoda sa italijanskog na crnogorski i obrnuto.

Kotorska biskupija i Perast u doba biskupa Vinka Bu─çe (1622. ÔÇô 1655.)

Dr. Eldina Lovaš, Dr. Ivan Armanda

Kotorski kanonik i gradski u─Źitelj Vinko Bu─ça imenovan je 1622. godine Kotorskim biskupom te se zadr┼żao na tom polo┼żaju do smrti 1655. Upravljaju─çi Kotorskom biskupijom 33 godine, ovaj doma─çi sin u povijest je u┼íao kao jedan od njezina tri najdugovje─Źnija biskupa. Du┼że od njega tom su biskupijom upravljali samo biskup Dujam I. (1280.-oko1326/28.) i biskup Frane Uccellini ÔÇô Tice (1895.-1937.). Dugi pontifikat Vinka Bu─çe obilovao je brojnim doga─Ĺajima, nerijetko turbulentnima i ne uvijek pozitivnima, koji su sna┼żno utjecali na op─çi i napose crkveni ┼żivot u Kotorskoj biskupiji i u Perastu. Stoga ─çe se u predavanju ÔÇô poglavito temeljem devet biskupovih izvje┼ítaja Svetoj Stolici, drugih pisama crkvenim vlastima i zapisnika apostolske vizitacije koju je 1624. obavio nadbiskup Oktavijan Garzadori te relevantne literature ÔÇô opisati stanje i zbivanja u Kotorskoj biskupiji u doba biskupa Vinka Bu─çe. Pritom ─çe se posvetiti posebnu pa┼żnju podacima koje biskup u svojim izvje┼ítajima Svetoj Stolici i drugim dokumentima donosi o Perastu, osobito o gusarskom pusto┼íenju grada 1624. godine, zbivanjima nakon toga, obnovi crkve na oto─Źi─çu Gospe od ┼ákrpjela, pera┼íkoj opatiji sv. Jurja koja se 1634. oslobodila patronata kotorskih patricija, franjeva─Źkoj pastoralnoj djelatnosti u Perastu i turskom napadu na grad 1654.

Klju─Źne rije─Źi: Vinko Bu─ça, Kotorska biskupija, Perast, crkveni ┼żivot, 17. stolje─çe.

Eldina Lova┼í diplomirala je Povijest i hrvatski jezik i knji┼żevnost na Filozofskom fakultetu J. J. Strossmayer u Osijeku. Tokom diplomskoga studija boravila je dvije akademske godine na Sveu─Źili┼ítu u Pe─Źuhu. Doktorsku disertaciju obranila je na Sveu─Źili┼ítu u Pe─Źuhu. Vanjska je suradnica na Odsjeku za povijest Filozofskog fakulteta Osijek i sura─Ĺuje s Leksikografskim zavodom ÔÇťMiroslav Krle┼żaÔÇŁ. U Hrvatskom institutu za povijest ÔÇô Podru┼żnici za povijest Slavonije, Srijema I Baranje zaposlena je od 2022. Godine kao poslijedoktorandica, a od 2024. Godine kao znanstvena suradnica. Dobitnica je Dekanove nagrade i Nagrade za najbolji rad mladih povjesni─Źara iz povijest Slavonije, Srijema i Baranje ÔÇô Podru┼żnice za povijest Slavonije, Srijema i Baranje. Redovito izla┼że na doma─çim i inozemnim znanstvenim skupovima. U svom znanstvenom radu bavi se sustavnim istra┼żivanjem demografske i dru┼ítvene povijesti Baranje i Osijeka u 18. i prvoj polovici 19. Stolje─ça te crkvenom povije┼í─çu Pe─Źu┼íke i ─Éakova─Źko-srijemske biskupije u navedenom razdoblju.

Ivan Armanda je na Katoli─Źkom bogoslovnom fakultetu u Zagrebu diplomirao i potom specijalizirao crkvenu povijest postignuv┼íi magisterij i doktorat. Zaposlen je u Leksikografskom zavodu ÔÇťMiroslav Krle┼żaÔÇŁ, u uredni┼ítvu Hrvatskoga biografskog leksikona. Autor je nekoliko knjiga i vi┼íe radova u zbornicima i ─Źasopisima, urednik dva zbornika radova i dva izdanja povijesnih vrela. U─Źesnik je na znanstvenim skupovima u Hrvatskoj i inozemstvu. U znanstvenom se radu ponajvi┼íe bavi biobibliografijama hrvatskih sve┼ítenika, redovnika i redovnica, te njihovim prinosima hrvatskoj znanstvenoj, kulturnoj i knji┼żevnoj ba┼ítini, kao i ulogom u crkvenim i dru┼ítvenim zbivanjima.

Osvrt na ┼żivot i razvoj Perasta nakon Velike pohare 1624. godine
(arhitektura i umjetnost)

Aleksandra Simeunovi─ç

Tema obuhvata period od 30- tih godina 17. vijeka nakon napada gusara 1624. godine i ti─Źe se u─Źe┼í─ça i uticaja istaknutih ─Źlanova pera┼íkog dru┼ítva u svetovnom i duhovnom ┼żivotu samog mjesta kao i njihove kontakte sa ostalim hri┼í─çanskim svijetom i uticaja jednih na druge.
Razvoj urbane arhitekture samog mjesta koje oslikava mnoge promjene – finansijske, dru┼ítvene, obrazovne, novi izgled grada. Perast kao mjesto na geografskom polo┼żaju koje ima vijekovima je bio vrlo atraktivan i zanimljiv svim osvaja─Źima. Osim njih, vrlo zanimljiv je bio i gusarima koji su ga u vi┼íe navrata poharali a jedna od najstarijih i koja se najvi┼íe pamti kroz pera┼íke hronike je ona od 22. jula 1624. godine kada su ga napali al┼żirski i tuniski gusari. Nakon razaranja i plja─Źke, Perast je trebalo obnoviti a godine koje su slijedile iznjedrile su ljude koji su se zaista zauzeli za njegovu obnovu u svakom smislu. Autor u radu obuhvata pri─Źu dog─Ĺajima koji su uslijedili nakon napada, tekovine i dru┼ítvene promjene kao i li─Źnosti iz Perasta koji su svojim zalaganjem dali veliki doprinos ne samo u materijalnom nego i umjetni─Źkom i duhovnom preporodu.

Klju─Źne rije─Źi: Perast, arhitektura, barok, palate, umjetnost

Aleksandra Simeunovi─ç je kustoskinja i muzejska savetnica u OJU ÔÇ×MuzejiÔÇť Kotor. Diplomirala je na Filozofskom fakultetu u Beogradu, gde je zavr┼íila studije istorije umetnosti sa temom ÔÇ×Kotorski cipusiÔÇť. Zaposlena je u Muzejima Kotora od 1999. godine, gde je autor brojnih izlo┼żbi i projekata usmerenih na promociju i o─Źuvanje kulturne ba┼ítine Kotora. Aktivno u─Źestvuje u me─Ĺunarodnim projektima i konferencijama, te je poznata po svom radu na polju muzeologije i kulturnog menad┼żmenta.

Odnosi komune Kotor i zetskih gospodara Balšića u poznom srednjem vijeku

Prof. dr Marijan Premovi─ç

U fokusu rada su odnosi izme─Ĺu komune Kotor i zetskih gospodara Bal┼íi─ça od 1360. do 1421. godine. Istra┼żivanje je zasnovano na analizi gra─Ĺe iz Istorijskog arhiva u Kotoru i Dr┼żavnog arhiva u Dubrovniku, kao relevantne literature za ovu temu. Podaci o njihovim odnosima bi─çe predstavljeni hronolo┼íki. Naime, izlaganje podrazumijeva analizu politi─Źkih zbivanja na ju┼żnom Jadranu u drugoj polovini XIV i prvim decenijama XV vijeka. Kao najzna─Źajniji bi─çe izdvojeni sljede─çi uticaji: Dubrovnika, oblasnih gospodara Vojinovi─ça, Ugarsko-hrvatskog kraljevstva, papstva i bosanskih gospodara. Kao ┼íto ─çe biti poentirano ovim radom, navedeni politi─Źki ─Źinioci uticali su na politi─Źke odnose Kotora i zetskih gospodara Bal┼íi─ça. Osim politi─Źkih, bi─çe analizirana trgovina kao i uticaj vjerskih prilika na politiku Bal┼íi─ça prema Kotoru.

Klju─Źne rije─Źi: Bal┼íi─çi, Kotor, ju┼żni Jadran, pozni srednji vijek,politi─Źke prilike, katoli─Źanstvo.

Marijan Premovi─ç je vanredni profesor, za u┼żu nau─Źnu oblast: Istorija srednjeg vijeka na Filozofskom fakultetu Univerziteta Crne Gore, gde obavlja du┼żnosti rukovodiocaStudijskog programa za istoriju i prodekana za nauku i me─Ĺunarodnu saradnju. Gostuju─çi je profesor na Filozofskom fakultetu u Zagrebu i Filozofskom fakultetu u Tuzli. ─îlan je Odbora za istoriju CANU i ─Źlan Nau─Źnog odbora UCG. Autor je 3 nau─Źne monografije, preko 15 nau─Źnih radova indeskiranih u WoS-u i vi┼íe od 40 nau─Źnih radova objavljenih u nacionalnim i me─Ĺunarodnim ─Źasopisima.

Fortifikacije Perasta prije i nakon Velike Pohare 1624. godine

Prof. dr Ilija Lalošević

Perast je uz Kotor vjekovima bio najva┼żniji fortifikacioni punkt u Kotorskom zalivu. Grad je smje┼íten u podno┼żju brda Sv. Ilije naspram Veriga, na jednom od najljep┼íih, ali i strate┼íki najva┼żnijih polo┼żaja Bokokotorskog zaliva. Pera┼ítani su, sa tvr─Ĺave Sv. Krst, ostrva Sv. ─Éor─Ĺe i utvr─Ĺenja Gospa od An─Ĺela vjekovima kontrolisali i ─Źuvali strate┼íki zna─Źajan tjesnac Verige, ─Źija je sjeverna strana pripadala Turcima, i gdje je mleta─Źki pomorski put za Kotor bio najugro┼żeniji. Strate┼íkom polo┼żaju i ulozi u odbrani zaliva grad duguje brojne privilergije presudne za ekonomski razvoj.
Autor u radu obra─Ĺuje strate┼íki polo┼żaj i istorijski razvoj grada i njegovih fortifikacija. Iako je fortifikacioni sistem Perasta postojao i ranije, zna─Źajno je pro┼íiren i pobolj┼ían nakon velike pohare 1624. godine, ┼íto je omogu─çilo Pera┼ítanima da odigraju zna─Źajnu ulogu u istorijskim zbivanjima druge polovine XVII vijeka, zaklju─Źno sa borbama za oslobo─Ĺenje sjevernog dijela Boke u periodu od 1684. do 1687. godine.

Ilija Lalo┼íevi─ç je redovni profesor na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta Crne Gore. Diplomirao, magistrirao i doktorirao na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Specijalizaciju iz arhitektonske konzervacije zavr┼íio je pod pokroviteljstvom UNESCO-a u Rimu 1990. godine. Postdoktorski boravak proveo je na Univerzitetu Pensilvanije u Filadelfiji kao Fulbrajtov stipendista 2007. godine. Radio je u Regionalnom zavodu za za┼ítitu spomenika kulture u Kotoru, gde je bio direktor od 1999. do 2004. godine. Tokom mandata postignuti su zna─Źajni uspesi, uklju─Źuju─çi projekte iz UNESCO programa i nagradu ÔÇ×Europa NostraÔÇť za restauraciju Katedrale Sv. Tripuna. Bio je prodekan za me─Ĺunarodnu saradnju i nauku Arhitektonskog fakulteta, ─Źlan Senata Univerziteta Crne Gore i Nacionalne komisije za saradnju sa UNESCO-m. Autor je brojnih stru─Źnih i nau─Źnih radova iz oblasti za┼ítite i revitalizacije kulturne ba┼ítine. Dobitnik je nagrade ÔÇ×21. NovembarÔÇť op┼ítine Kotor za doprinos upisu Kotorske tvr─Ĺave na Listu svetske ba┼ítine UNESCO-a.

Boka Kotorska u ratovima na jadransko-jonskom zale─Ĺu 1797-1814

Prof. dr Haris Daj─Ź, Prof. dr ─Éor─Ĺe Krivokapi─ç LL.M.

Period nakon Mira u Leobenu u kojem je Francuska potvrdila svoj polo┼żaj u Italiji imao je zna─Źajne posledice na nekada┼ínje teritorije Venecijanske republike u Jadranskom i Jonskom moru. Promene do kojih dolazi nakon 1797. su uslovile, do tada najdinami─Źnije i brojne promene administracije u Boki Kotorskoj. Posebnost Boke Kotorske uslovila je i brzina Turske, kao i Crne Gore i Albanije, ┼íto je uslovilo da Boka Kotorska ne deli u potpunosti sudbinu Dalmacije, kojoj je istorijski pripadala. Smena austrijske, francuske i ruske administracije se odigravala u senci sukoba izme─Ĺu Napoleonove Francuske i koalicija okupljenih oko Velike Britanije. Zna─Źaj Kotora kao jednog od najva┼żnijih utvr─Ĺenja na Ju┼żnom Jadranu je dovodio do interesovanja razli─Źitih evropskih sila. Pomorska prednost Velike Britanije na Jadranskom i Jonskom moru, uz kori┼í─çenje gusarskih metoda borbi protiv Francuske i njenih saveznika, naro─Źito nakon 1809. godine, je uticalo i na dinamiku u Boki Kotorskoj i Ju┼żnoj Dalmaciji. Uprkos kontroli nad utvr─Ĺenim gradom i lukom iz dostupnih izvora se mo┼że zaklju─Źiti da i pored kontrole na gradom i lukom, flota koje nisu gospodarile morima, ostajale su izolovane u Boki Kotorskoj. U istra┼żivanju se pored objavljene gra─Ĺe i literatura koristi britanska neobjavljena gra─Ĺa.

Klju─Źne re─Źi: Jadran, Jonsko more, Dalmacija Boka Kotorska, Kotor, Velika Britanija, Francuska, gusari,

Haris Daj─Ź je vanredni profesor istorije na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. U┼że nau─Źne oblasti istra┼żiva─Źkog rada: moderna istorija i savremena istorija. Rukovodilac je Centra za saradnju sa EU u okviru Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Gostuju─çi je profesor na Institutu za evropske studije Jagelonskog univerziteta u Krakovu od 2019. godine. Objavljene monografije: Sumrak starog Mediterana: Jonska ostrva : 1774-1815 (2016), Ku─çe beogradskih Jevreja: 1920-1941 (sa M. Roter Blagojevi─ç, 2018), Savska padina : tragovi urbanog razvoja Beograda 19. i 20. Vek (2019), Isto─Źni Mediteran: Velika Britanija i Francuska na Levantu: 1796-1807 (2020).

─Éor─Ĺe Krivokapi─ç je vanredni profesor prava informaciono-komunikacionih tehnologija, na Katedri za organizaciju poslovnih sistema, Fakulteta organizacionih nauka Univerziteta u Beogradu. Prepoznatljiv je po svom stru─Źnom i aktivisti─Źkom anga┼żmanu u oblasti digitalnih prava i kao su-osniva─Ź Share Fondacije. Aktivan je u istra┼żivanju, kreiranju i zagovaranju javnih politika u oblastima intersekcije prava i tehnologije na nacionalnom, regionalnom i evropskom nivou. Autor je ve─çeg broja knjiga, vodi─Źa i ─Źlanaka u oblastima: za┼ítite podataka o li─Źnosti, informacione bezbjednosti, regulisanja interneta i vje┼íta─Źke inteligencije. Posebne oblasti njegovog interesovanja predstavljaju istorija regulacije, tehnologije, pomorstva i mediterana.

Perast i Boka Kotorska i raspad Jugoslavije kroz percepciju baza podataka ICTY (MKSJ)

Dr Edin Omer─Źi─ç

Autor ─çe kroz svoje izlaganje na Konferenciji predstaviti nekoliko, obimom manjih dokumenata koji su dostupni na bazama podataka Me─Ĺunarodnog kaznenog suda za biv┼íu Jugoslaviju (MKSJ ICTY), a koji se odnose na Bokokotorski zaljev i njegov polo┼żaj tokom razdoblja od kraja osamdesetih i po─Źetka devedesetih godina dvadesetog stolje─ça. Ve─ç na prvi pogled se mo┼że zaklju─Źiti kako je broj dokumenata u navedenoj bazi podataka, koji se odnose na ovu temu svojim obimom skroman. Ukoliko sagledavamo ovako ogromnu temu kao ┼íto je raspad SFRJ, zna─Źaj ovih dokumenata je i – marginalan. No, primjenjuju─çi metod mikrohistorije, kre─çu─çi se od posebnog i marginalnog, ka op─çem, autor ─çe kroz izlaganje nastojati pru┼żiti nacrt istra┼żivanja koje bi uklju─Źivanjem dnevni─Źkih bilje┼íki, memoarske gra─Ĺe, dnevne i sedmi─Źne ┼ítampe, kao i ostalih dokumenata koji tretiraju ne┼íto ┼íiri geografski prostor Ju┼żnog Jadrana moglo dati cjelovitiji odgovor kao i ve─çi nau─Źni doprinos u razmatranju ovog pitanja.

Edin Omer─Źi─ç je ro─Ĺen 1981. godine u Puli. Osnovnu i srednju ┼íkolu je zavr┼íio u Rovinju. Filozofski fakultet zavr┼íio je u Sarajevu 2007. godine. Od 2008. godine radi na Institutu za historiju u Sarajevu. Magistarski rad je odbranio 2013. godine na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu. ─îlan je i jedan od osniva─Źa Udru┼żenja za modernu historiju iz Sarajeva, sekretar je ─Źasopisa ÔÇ×Historia Moderna Bosna & HerzegovinaÔÇť. Od 2017. do 2019. godine je bio ─Źlan uredni┼ítva ─Źasopisa za knji┼żevnost i dru┼ítvena pitanja Behar, te ─Źlan
uredni┼ítva ─Źasopisa Journal, dvomjese─Źnika Kulturnog dru┼ítva Bo┼ínjaka Hratske iz Zagreba. Doktorirao je na Filozofskom fakultetu Sveu─Źili┼íta u Zagrebu 2023. godine. ─îita, pi┼íe i pliva umjerenom brzinom.

Paskvali─çeva uloga u odbrani Kotora: slo┼żena veza izme─Ĺu pera i ma─Źa

dr. Ane Ferri

Tema ovog rada je osvjetljavanje uloge Ludovika Paskvali─ça, istaknutog renesansnog kulturnog poslenika iz Boke Kotorske u odbrani svog rodnog grada Kotora. Premda po obrazovanju pravnik, a po opredjeljenju pjesnik, Paskvali─ç je Bokelj, patricijski sin, rodoljub i patriota. Slobodu i slobodarske ideje nije ba┼ítinio samo u svojim stihovima, ve─ç je pero zamijenio oru┼żjem kada ga je domovina trebala, uzimaju─çi aktivno u─Źe┼í─çe u vojnim manevrima. Pjesnik iz Boke je cijeli svoj ┼żivot proveo svjedo─Źe─çi sukobu neprijateljskih vojski odnosno anatagonisti─Źkih sila na Jadranu i u Sredozemlju, Mleta─Źke republike pod ─Źijim je protektoratom bio i njegov rodni grad na jednoj strani i Otomanskog carstva na drugoj. Priklanjanje venecijanskom lavu, ┼ítitilo je Paskvali─ça i njegove sunarodnike od proboja jezika i vjere sa Istoka koja im nije bila bliska i u mnogome se razlikovala od njihovog kulturnog identiteta. Pored aktivnog u─Źe┼í─ça u borbama, Paskvali─ç je prepoznao zna─Źaj pjesni─Źke rije─Źi u o─Źuvanju slobode. U prigodnicama, koje su specifi─Źan dio Paskvali─çevog pjesni─Źkog korpusa, uspostavio je zbirku portreta, primarno vojnika i ratnika, kojima zahvaljuje na doprinosu koji su dali u o─Źivanju slobode njegovog grada i odbrani ljudi. Paskvali─çev odabir da pjesme ne stvara na maternjem ve─ç na za njega stranim jezicima (italijanskom i latinskom) omogu─çila je pjesniku da bez cenzure iznosi sopstvene politi─Źke stavove koji su potvrda njegovog nacionalnog identiteta. S obzirom na to da je Paskvali─ç bio hroni─Źar svog doba, ovo istra┼żivanje isti─Źe zna─Źaj knji┼żevnosti koja transcendiraju─çi estetske kriterijume dobija ulogu katalizator za unutra┼ínje osna┼żivanje i moralno vo─Ĺstvo u odbrani grada. Metod je komparatisti─Źkog, istra┼żiva─Źkog i knji┼żevno-istorijskog karaktera, zasnovan na kombinatorici istra┼żivanja o autoru kao i prou─Źavanju njegovih prigodnica posve─çenih u─Źesnicima u odbrani grada, a sve sa ciljem razumijevanja povoda i konteksta za Paskvali─çev doprinos o─Źuvanju slobode. Renesansno pjesni┼ítvo, nerijetko stvarano po modelu i sa ciljem da zadovolji ukus tada┼ínje publike, puno knji┼żevnih konvencija, dobija dublji dru┼ítveni uticaj i doprinosi boljem razumijevanju kompleksne dinamike izme─Ĺu umjetnosti, kulture i vojne istorije, osvjetljavaju─çi va┼żnost integracije razli─Źitih aspekata dru┼ítva i preispituju─çi zna─Źaj pjesnika u vrijeme izazova i kriza.

Klju─Źne rije─Źi: Ludovik Paskvali─ç, Carmina, Rime volgari, XVI vijek, rodoljublje

Ane Ferri je doktorka filolo┼íkih nauka sa Filolo┼íkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, gde je doktorirala sa radom na temu bokokotorskog pesnika Ludovika Paskvali─ça iz XVI veka. Masterirala je italijanistiku na istom fakultetu. Radi kao profesorka engleskog i italijanskog jezika i knji┼żevnosti, te je osniva─Źica ┼íkole stranih jezika ÔÇ×PU Language Centre FerrilandÔÇť. Objavila je vi┼íe nau─Źnih radova i u─Źestvovala na me─Ĺunarodnim konferencijama, kao i na presti┼żnim obukama poput zimskih ┼íkola kulturnih studija. Aktivno se bavi knji┼żevnim prevo─Ĺenjem i volunterizmom, a njena nau─Źna interesovanja uklju─Źuju istoriju knji┼żevnosti i interkulturalne veze izme─Ĺu Boke Kotorske, Dalmacije i Italije.

Vizualizacija trijumfa: slikani ciklus u crkvi Gospe od Škrpjela

Prof. dr Saša Brajović

Nakon serija katastrofa ÔÇô zemljotresa, epidemija kuge, pohare 1624, velike turske ofanzive 1654. iz koje izlazi kao pobednik ÔÇô Perast je stvorio generaciju sposobnu da porodi─Źni imetak i obrazovanje ugradi u obnovu duha i kulture svog grada. U toj generaciji neuporedivo mesto pripada Andriji Zmajevi─çu (1628-1694), pera┼íkom ┼żupniku i od 1671. barskom nadbiskupu koji se, nakon zavr┼íetka uglednih ┼íkola i univerziteta, iz Rima vratio kao formirani sprovodilac ideja katoli─Źke reforme, ─Źiji je jedan od stubova bila vizuelna kultura. Posebno zna─Źajan deo Zmajevi─çeve zaokru┼żene kulturne politike bilo je stvaranje idejnog koncepta slikanog ciklusa u crkvi Gospe od ┼ákrpjela ÔÇô sto┼żeru duhovnosti, ali i politi─Źkog i ekonomskog razvoja Perasta. Ne manje va┼żan deo te kulturne politike bila je Zmajevi─çeva uloga mecene ÔÇô briga o umetni─Źkom ┼íkolovanju Tripa Kokolje (1661-1713), nabavka slikarskog materijala i nadgledanje na─Źina na koji su se njegove ideje vizualizovale. Zahvaljuju─çi dubini Zmajevi─çevog programa i Kokoljinom talentu formiran je jedan od najboljih i najve─çih baroknih slikanih ciklusa u ─Źitavom venecijanskom domenu. Slojevitost, puno─ça i obavezuju─çi a podsticajni karakter programa slika, inicirali su niz urbanisti─Źkih i umetni─Źkih projekata koji su Perast pretvorili u jedinstven barokni ambijent. Koncept predo─Źava i proslavlja Bogorodi─Źinu predodre─Ĺenu saiskupiteljsku misiju u skladu sa u─Źenjima i tradicijom Katoli─Źke crkve, ali se u njemu jasno izra┼żava Zmajevi─çeva samostalnost u poentiranju tema od naro─Źitog zna─Źaja za njegovu dijecezu i, posebno, Perast. Program u celini, kao i njegovi posebni delovi, naro─Źito slika Regina Coeli (Krunisanje Bogorodice), predo─Źava identitet Perasta i slu┼żi kao vizuelni podsetnik na njegovu slavnu povest i trijumf.

Klju─Źne re─Źi: Gospa od ┼ákrpjela, marijanski ciklus slika, barok, Andrija Zmajevi─ç, Tripo
Kokolja, Perast

Sa┼ía Brajovi─ç je redovna profesorka na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Predaje istoriju evropske umetnosti od 15. do kraja 19. veka. Te┼żi┼íte njenog nau─Źnog interesovanja su mediteranske studije i vizuelna kultura Crne Gore, naro─Źito Boke Kotorske, kao i prou─Źavanja dela evropske novovekovne umetnosti u zbirkama i muzejima Srbije. Napisala je osam nau─Źnih monografija, me─Ĺu kojima: Gospa od ┼ákrpjela ÔÇô marijanski ciklus slika (2000), U Bogorodi─Źinom vrtu. Bogorodica i Boka Kotorska ÔÇô barokna pobo┼żnost zapadnog hri┼í─çanstva (2006), Njego┼íevo veliko putovanje, Meditacije o vizuelnoj kulturi Italije (2015), Vizuelna kultura mediteranske Crne Gore od 15. do 20. vijeka (2019).

Tijelo i stradanje u Perastu ranog modernog doba ÔÇô relikvijari iz crkve Svetog Nikole

dr Milena Ul─Źar

Danas se u crkvi Svetog Nikole u Perastu ─Źuva niz relikvijara razli─Źitih oblika koji su nastajali u 17. i 18. vijeku. Srebrni dijelovi tijela, zajedno sa nizom cilindara, medaljona i krstova nose u sebi ─Źestice tijela svetitelja ili zemaljske ostatke vezane za ┼żivot Bogorodice i Isusa. Ovi predmeti, uprkos raznolikosti materijala, razli─Źitom stepenu vje┼ítine izrade i razli─Źitom porijeklu, veoma su va┼żan dio vizuelne kulture grada. Razumjevanje njihove funkcije, performativnog potencijala i percepcije od strane onovremenog posmatra─Źa mogu ukazati na na─Źine tretiranja i do┼żivljavanja tijela u Perastu ranog modernog doba. Stavljeni u kontekst verbalne kulture 17. i 18. vijeka, dostupne kroz sa─Źuvane tekstove propovjedi, pjesama i prikazanja u ┼Żupnom arhivu u Perastu, mogu doprinjeti razumjevanju odnosa prema materijalnim aspektima pobo┼żnosti tokom ovog dinami─Źnog perioda istorije Perasta.
Cilj ovog rada bi─çe predstavljanje najva┼żnijih primjera relikvijara iz crkve Svetog Nikole, kao i njihovo pozicioniranje u kontekst prou─Źavanja istorije tijela. Posebno ─çe biti istaknut peformativni potencijal koji su ovi predmeti imali u procesijama, proslavama, ali i u kroz upotrebu u privatnoj pobo┼żnosti.

Klju─Źne rije─Źi: relikvijari, relikvije, Perast, barok, istorija tijela.

Milena Ul─Źar ro─Ĺena je doktorsku disertaciju sa nazivom ÔÇ×Relikvijari u Boki Kotorskoj od 17. do 19. vijekaÔÇť odbranila 2018. godine na Filozofskom fakultetu u Beogradu, pod mentorstvom prof. dr Sa┼íe Brajovi─ç. Radi kao nau─Źni saradnik na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Godine 2016. bila je stipendista fondacije The British Scholarship Trust koja joj je obezbedila dvomese─Źni istra┼żiva─Źki rad na Univerzitetu Kembrid┼ż, Fakultet za istoriju, na kojem je dobila nagradu ÔÇ×Voja Kondi─çÔÇť za najbolje iskori┼í─çen istra┼żiva─Źki boravak. Objavila je vi┼íe zapa┼żenih studija u visoko vrednovanim me─Ĺunarodnim i doma─çim zbornicima i ─Źasopisima.

 Oltarske slike venecijanskih baroknih i poznobaroknih umetnika u Boki Kotorskoj

Milena Mazarak

Sa┼żetak rada: Ja─Źanje pomorstva i trgovine u drugoj polovini XVII veka omogu─çilo je i uvoz umetni─Źkih dela, projekata i predmeta iz Venecije. Poru─Źivani su pre svega oltari i oltarske slike, a glavni patroni bili su biskupi, sve┼ítenstvo, religiozni redovi, ali i laici, ─Źemu je naro─Źito doprineo uspon plemi─çkih, i porodica oboga─çenih trgovinom. Slikari su ─Źesto putovali i stvarali u drugim mestima pod Mleta─Źkom republikom, ali su dela u Boku uglavnom stizala pismenim poru─Źivanjem ili direktnom kupovinom od strane trgovaca i pomoraca. Iako su retko u pitanju pravi primeri baroknog patronatstva (poput slo┼żenog odnosa barskog nadbiskupa Andrije Zmajevi─ça i Tripa Kokolje), dela venecijanskih umetnika ─çe se prou─Źavati u ┼íirem kontekstu razvoja Boke, razmatranjem ekonomskih, dru┼ítveno-politi─Źkih i kulturnih faktora koji su uticali na njihov kontinuirani uvoz iz Venecije, sa ─Źijom se ideologijom Boka, kao njen sastavni deo, u celini poistove─çivala. Me─Ĺu venecijanskim baroknim i poznobaroknim oltarskim slikama, u crkvi Svete Marije Kole─Ĺate u Kotoru nalazi se ÔÇ×Preobra─çenje svetog PavlaÔÇť, delo jednog od najzna─Źajnijih slikara baroknog perioda u Veneciji, Antonija Cankija. Me─Ĺutim, brojnije su slike u─Źenika i sledbenika najistaknutijih umetnika. Kako su poru─Źivane sve do kraja XVIII veka, zapa┼ża se i stilska raznovrsnost: od predstavnika tenebristi─Źke struje Antonija Cankija, kjaristi─Źkih elemenata Antonija Arigonija, do rokoko tendencija poznijih umetnika poput ─Éuzepea An─Ĺelija i Fran─Źeska Fontebasa. Osim kao svedo─Źanstvo intenzivnijeg razvoja Boke Kotorske, oltarske slike na kojima su predstavljani svetitelji ─Źiji se kult negovao (a na prvom mestu Bogorodi─Źin), razmatra─çe se i u kontekstu jedne od svojih primarnih funkcija podsticanja pobo┼żnosti, naro─Źito u vreme ratova.
Klju─Źne re─Źi: Boka Kotorska, Venecija, venecijansko barokno i poznobarokno slikarstvo, oltarske slike

Milena Mazarak je doktorantkinja na Odeljenju za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Diplomirala je i magistrirala na temu venecijanskog baroknog slikarstva, fokusiraju─çi se na radove Tripa Kokolje i Antonija Arigonija u Kotoru. Tokom studija, bila je stipendistkinja Ministarstva za spoljne poslove Italije, gde je boravila na istra┼żiva─Źkom radu u Veneciji pod mentorstvom prof. dr ─Éor─Ĺa Fosaluce. Aktivno u─Źestvuje u muzejskim projektima, kao ┼íto su vo─Ĺenja kroz izlo┼żbe u Narodnom muzeju Srbije. Objavila je vi┼íe nau─Źnih radova, uklju─Źuju─çi ÔÇ×Tri slike venecijanskog tenebristi─Źkog slikarstvaÔÇť u Zborniku Narodnog muzeja Srbije. Izlagala je na me─Ĺunarodnim nau─Źnim skupovima i bila je deo razli─Źitih istra┼żiva─Źkih projekata.

Vijenac na palati ┼áestokrilovi─ç u Perastu kao svjedo─Źanstvo pro┼ílosti i simbol novog doba

Jasminka Grgurevi─ç

Rad se bavi ┼ítukaturnim vijencem na palati ┼áestokrilovi─ç u Perastu. Vijenac je izveden ispod krova palate cijelom du┼żinom njene fasade. Na centralnom dijelu vijenca nalazi se grb porodice ┼áestokrilovi─ç , ispod kojeg je u malteru upisan natpis ┼áestokrilovi i godina 1691. Na ┼ítitu grba predstavljeno je krilo ptice obojeno zlatnom bojom na srebrno-plavoj podlozi. Vijenac je ukra┼íen vazama sa cvije─çem i listovima akantusa, koji su reljefno oblikovani i oslikani. Na vijencu i grbu su izvedeni konzervatorsko-restauratorski radovi u dvije faze, tokom ljeta 2004. i tokom 2014.godine. Preduzeti radovi su ukazali na heraldi─Źke vrijednosti grba u njegovom sredi┼ínjem dijelu i istovremeno na umjetni─Źke vrijednosti prikazanih ┼ítukaturnih ukrasa. U vrijeme kada je ovaj vijenac izra─Ĺen u Perastu, nema dostupnih izvora o porodici ┼áestokrilovi─ç. U palati koja se u literaturi naziva ┼áestokrilovi─ç upravo po zapisu i grbu na vijencu, su ┼żivjeli, prema zaklju─Źcima istra┼żiva─Źa koji su se bavili ovom problematikom, oni koji su u kontinuitetu imali parvo da koriste grb i prezimene jedne od 12 srednjovjekovnih pera┼íkih kazada, koje su, prema tradiciji, osnovale grad Perast i kojima je to parvo po nasljedstvu pripadalo. Cilj rada je bio ukazati na jedini primjer oslikanog grba izvedenog u ┼ítukaturi u Perastu i Boki kotorskoj kao i na umjetni─Źku klimu u Perastu krajem XVII vijeka u vrijeme kada je ovaj vijenac izra─Ĺen. Napomene radi, u isto vrijeme barokni slikar Tripo Kokolja, slika na otoku u crkvi Gospe od ┼ákrpjela. Za izradu rada kori┼í─çena su istorijsko-umjetni─Źka istra┼żivanja i podaci zapa┼żeni tokom radova na vijencu. Zaklju─Źeno je da ┼ítukaturni vijenac sa grbom ispod krova palate ┼áestokrilovi─ç predstavlja svjedo─Źanstvo pro┼ílosti, simbol nove vrste ukrasa u urbanom tkivu grada, simbol kontinuiteta, ali i nagovje┼ítaj novog doba u Perastu.
Klju─Źne rije─Źi; Perast, palata ┼áestokrilovi─ç, oslikani ┼ítukaturni vijenac, grb porodice ┼áestokrilovi─ç

Jasminka Grgurevi─ç je diplomirani konzervator-restaurator, savjetnik konzervator. Diplomirala na Kulturolo┼íkom fakultetu, Cetinje, 1990.godine, na odsjeku ┼ítafelajno slikarstvo, zidno slikarstvo i mozaici. Specijalizirala je konzervaciju drveta, na Norwegion University of Science and Technology, Oslo, Trondheim (2000). Pohadjala je vi┼íe specijalisti─Źkih kurseva u organizaciji ICCROM-a, UNESCO-a , Getty Conservation Institute-a. Vi┼íe od 30 godina bavi se istra┼żivanjem i za┼ítitom kulturnih dobara. U─Źestvovala u radu vi┼íe nau─Źnih i stru─Źnih skupova iz oblasti za┼ítite kulturnih dobara. Objavila vise stru─Źnih radova na temu istra┼żivanja i za┼ítite kulturnih dobara. Zaposlena u Centru za konzervaciju i arheologiju Crne Gore u Podru─Źnom odeljenju u Kotoru.┬á ┬á

O pravu miraza (dos,perchivium) u kotorskom Statutu, štampanom 1616.godine u Veneciji

Mag. Janko Paunovi─ç

Ovaj rad ─çe se fokusirati na istra┼żivanje regulacije miraza (dos, perchivium) u Statutu grada Kotora, zna─Źajnog grada na isto─Źnoj obali Jadrana. Statut Kotora je napisan od 1301. do 1444. godine i ┼ítampan u Veneciji 1616. godine. Kotor je pripadao grupi ju┼żnih gradskih statuta, ┼íto jasno pokazuje zna─Źajniji uticaj isto─Źno-rimskog-/ vizantijskog prava, ali i uticaje zapadnih pravnih sistema preko dubrova─Źkog Statuta, ali i notarske slu┼żbe sa Apeninskog poluostrva. Ova studija ─çe analizirati kako je staro vizantijsko pravo uticalo na zakonske odredbe o mirazu u Statutu Kotora u pore─Ĺenju sa Justinijanovim Corpus Iuris Civilis-om. Poseban fokus ─çe biti stavljen na klju─Źne ta─Źke regulacije miraza u Statutu Kotora, kao ┼íto su zabrana prodaje, zabrana zaloge i obaveza pismenog sastavljanja notarske isprave o primopredaji mirazne imovine (dota notale). Kroz analizu ovih odredbi, dobija se uvid u prihvatanje kako rimskog tako i vizantijskog prava, kao i uticaje dubrova─Źkog Statuta i lokalnih obi─Źajnih prava na pravni sistem Kotora. Institucija miraza predstavlja zanimljiv primjer obuhvataju─çi razli─Źite uticaje pravnog pluralizma i obi─Źajnog prava, ali tako─Ĺe pru┼żaju─çi istovremeno opse┼żan uvid u dru┼ítveno-ekonomske odnose unutar zajednice. Cilj studije je da pru┼żi novi uvid u razvoj pravnog sistema Kotora i njegove veze sa razli─Źitim pravnim tradicijama tog vremena.
Klju─Źne re─Źi: Statut Kotora, miraz (dos, perchivium), vizantijsko pravo, Corpus Iuris Civilis, pravni pluralizam, obi─Źajno pravo

Janko Paunovi─ç je doktorand na Univerzitetu u Bergenu, fokusiran na recepciju rimskog prava u slovenskom kontekstu, posebno na miraz u srednjovekovnom Kotoru. Njegovo istra┼żivanje obuhvata uporedno pravno-istorijske metode i egzegetsku analizu uticaja venecijanske administrativne prakse i obi─Źajnih pravnih tradicija. Radio je u arhivima jadranskih gradova, uklju─Źuju─çi Bogi┼íi─çevu biblioteku u Cavtatu i arhive Herceg Novog i Kotora. Autor je radova o rimskoj provinciji Illyricum i kotorskom Statutu. ─îlan je vi┼íe me─Ĺunarodnih pravnih i istorijskih dru┼ítava i redovno izla┼że na konferencijama.

Uspostava vlasti i (re)kolonizacija mleta─Źke Boke nakon 1689. godine

Prof. dr Marko Rimac

Opsada Herceg Novog 1689. godine bila je vrhunac mleta─Źkog vojnog djelovanja na isto─Źnojadranskoj obali tijekom Morejskog rata. Ujedno je to bio najva┼żniji i najve─çi isto─Źnojadranski grad kojeg su Mle─Źani uspjeli preoteti Osmanlijama. Slijedom toga organizacija vlasti i naseljavanje grada i okolice bilo im je od klju─Źnog strate┼íkog zna─Źaja. U sli─Źnim pothvatima Mleta─Źka Republika koristila je elasti─Źne upravlja─Źko-organizacijske modele utemeljene na ste─Źenom iskustvu s ve─ç osvojenih prostora i prilago─Ĺavala ih lokalnim posebnostima. Osvajanje Herceg Novog omogu─Źilo je uvla─Źenje u mleta─Źku sferu utjecaja ┼íirokog isto─Źnohercegova─Źkog i crnogorskog prostora. To je zna─Źilo da Mle─Źani moraju organizirati ┼żivot za sve stanovnike tih prostora koji su odlu─Źili postati njihovim podanicima. Uslijedile su mnobrojne dodjele zemlji┼íta (tzv. investiture) iz kojih se mo┼że i┼í─Źitati migracijska kretanja i doseg mleta─Źkog utjecaja na okolnu regiju. Prelazak kr┼í─çana iz osmanskog u mleta─Źko podani┼ítvo je bio potpuno o─Źekivan, ali u Herceg Novom i njegovoj okolici na mleta─Źku stranu pre┼íao je i relativno velik broj tamo┼ínjih muslimana. Zemlja je dodjeljivana i zaslu┼żnim pojedincima iz Perasta i drugih mjesta koja su od ranije bila u mleta─Źkim rukama. Cijeli proces imao je relativno kratkotrajan i prostorno ograni─Źen zna─Źaj zbog za Mle─Źane nepovoljnog razgrani─Źenja koje je uslijedilo nakon sklapanja Karlova─Źkog mira 1699. godine.

Klju─Źne rije─Źi: Herceg Novi, organizacija vlasti, (re)kolonizacija, investiture

Marko Rimac je izvanredni profesor na Odsjeku za povijest Filozofskog fakulteta Sveu─Źili┼íta u Splitu. Podru─Źje njegovog znanstvenog interesa obuhva─ça vi┼íe aspekata ranonovovjekovne povijesti isto─Źnojadranse obale i zale─Ĺa poput: povijesti krajolika, kulturne povijesti, vojne povijesti, lokalne povijesti i rodoslovlja. Voditelj je modula povijesti na Poslijediplomskom studiju humanisti─Źkih znanosti spomenutog fakulteta. Autor je nekoliko znanstvenih monografija i vi┼íe znanstvenih ─Źlanaka me─Ĺu kojima: Bitka za Imotski 1717. (Split 2022.), Povijest jednoga agrarnog krajolika u osvit modernosti: sela Donji i Gornji Biteli─ç (Split 2022.), O porijeklu zemlji┼íne razdiobe sela Gornji Rujani (Retrogradna i metrolo┼íka ra┼í─Źlamba austro-ugarskog katastra).

Kotor i Boka kotorska u svjetlu predmodernih migracijskih procesa (18. stolje─çe)

dr Maja Katušić

Prostorna pokretljivost i migracije jedna su od temeljnih karakteristika dru┼ítva, kako danas tako i u predmoderno doba. S obzirom na postojanje velikih predmodernih kompozitnih dr┼żava unutar kojih su razli─Źite grupe (etni─Źke, vjerske, dru┼ítvene, interesne itd.) njegovale razli─Źite dru┼ítvene, pravne, gospodarske, vjerske i kulturne tradicije, migracije i kretanje stanovni┼ítva ne mo┼żemo promatrati isklju─Źivo binarno kroz prelaske dr┼żavnih granica. U tom kontekstu posebice su zanimljive migracije stanovni┼ítva iz ruralnih u urbana podru─Źja, sezonske migracije povezne naj─Źe┼í─çe uz poslovne aktivnosti, odnosno migracije pojedinaca u organiziranim (radnim) jedinicama, koje zbog prirode posla, naj─Źe┼í─çe cikli─Źkog, na dulje vrijeme odlaze iz svojih domova. Potonje prije svega uklju─Źuje vojsku, pomorce i trgovce. Svi su oni, posebice vojnici, bili ─Źvrsto organizirani i povezani te su tvorili mikro-zajednicu koja se sastojala od pojedinaca razli─Źitog etni─Źkog, geografskog, dru┼ítvenog i vjerskog podrijetla. U skladu s navedenim, izlaganje ─çe se fokusirati upravo na navedene skupine, odnosno njihovu zabilje┼żbu u kotorskim arhivskim izvorima tijekom 18. stolje─ça. Na temelju analize serijalnih izvora, posebice mati─Źnih knjiga ┼żupe sv. Tripuna, analizirat ─çe se njihova zastupljenost, podrijetlo, ali i interakcija i umre┼żavanje, odnosno uklopljenost u tada┼ínje kotorsko dru┼ítvo.
Klju─Źne re─Źi: Boka kotorska, Kotor, 18. stolje─çe, migracije, mobilnost, mati─Źne knjige ┼żupe sv. Tripuna

Maja Katu┼íi─ç, povjesni─Źarka, zaposlena u Hrvatskom institutu za povijest (2007.), od 2023. na radnom mjestu vi┼íeg znanstvenog suradnika. Diplomirala je i doktorirala je na Hrvatskim studijima Sveu─Źili┼íta u Zagrebu na temi iz dru┼ítvene i demografske pro┼ílosti Kotora u 18. stolje─çu. Podru─Źje istra┼żivanja uklju─Źuje dru┼ítvenu, demografsku i vojnu povijest isto─Źnojadranskog prostora u 18. stolje─çu. U posljednje vrijeme znanstveni interes usmjeren je na razvoj javnozdravstvenog sustava i protuepidemijskih mjera u Dalmaciji tijekom 18. i 19. stolje─ça. Kao naslovni izvanredni profesor na Hrvatskom katoli─Źkom predmetu dr┼żi predmet ÔÇ×Kulturna ba┼ítina Boke kotorskeÔÇť (od 2014.). Objavila je, me─Ĺu ostalom: knjigu ┼Żivjeti u Kotoru u 18. stolje─çu.

Fortifikacioni sistem u Pa┼ítrovi─çima u funkciji odbrane od osvaja─Źkih pohoda i pohara u periodu od XVI do XVIII vijeka

Mag. Bla┼żo Ka┼żanegra

┼Żivje─çi u grani─Źnom pojasu izme─Ĺu Otomanske imperije i Mleta─Źke republike, stanovni┼ítvo u Pa┼ítrovi─çima je stalno bilo izlo┼żeno napadima i poharama iz pravca susjedne tzv. Turske Albanije. U ranijim periodima mleta─Źke vlasti, Pa┼ítrovi─çi su se, u slu─Źaju opasnosti, uglavnom sklanjali u dvije utvrde na morskim hridama ÔÇô Svetom Stefanu i Kastelastvi ÔÇô o ─Źemu svjedo─Źe i brojni istorijski i arhivski izvori iz tog perioda, poput ÔÇ×DnevnikaÔÇť Marina Sanuta (I Diarii) s po─Źetka XVI vijeka.
Nakon pada Bara i Ulcinja pod Tursku vlast 1571 godine, Pa┼ítrovi─çi su postali neposredna grani─Źna zona, pa je stoga rizik od napada i pohara postao ve─çi, bilo da se radi o kopnenoj vojsci ili gusarima. Posledi─Źno tome, Sveti Stefan (eventualno i Kastelastva) nije vi┼íe bio dovoljan da pru┼żi adekvatnu bezbijednost i skloni┼íte za pa┼ítrovska bratstva, jer u slu─Źaju iznenadnog napada sa obli┼żnje Turske teritorije, bje┼żanje na Sveti Stefan ne bi bilo izvodljivo, najvi┼íe zbog udaljenosti brojnih sela u zale─Ĺu, kao i u slu─Źaju gusarskog napada sa mora. Da bi se adaptirali na takve okolnosti, Pa┼ítrovi─çi su, uz pomo─ç Venecije, najvjerovatnije u XVII vijeku, razvili slo┼żeni fortifikacioni sistem kroz izgradnju dodatnih fortifikacija u zale─Ĺu obale ÔÇô utvr─Ĺenih djelova sela, malih ka┼ítela i kula. I zaista, kada pa┼żljivo analiziramo gravuru Pa┼ítrovi─ça objavljenu 1696 godine u ÔÇ×IzolarijuÔÇť (Isolario dellÔÇÖAtlante Veneto) autora Vi─çenca Koronelija, jasno uo─Źavamo brojne fortifikacione objekte u zale─Ĺu.
Ovakav sistem, ─Źini se, je imao svoju funkcionalnu primjenu u praksi. Svako selo u zale─Ĺu je imalo neki tip fortifikacije tako da u slu─Źaju iznenadnog napada, sa kopna ili mora, stanovni┼ítvo bi se ÔÇô umjesto da bje┼żi na Sveti Stefan ili Kastelastvu ÔÇô sklanjalo u obli┼żnje kule ili druge sli─Źne fortifikacije u okviru svojih seoskih podru─Źja. Na taj na─Źin, napada─Ź je bio prinu─Ĺen da ratuje na vi┼íe manjih, te┼że pristupa─Źnih, odbrambenih punktova u zale─Ĺu, ─Źime bi se rasipala njegova borbena snaga.
Podaci sa terena u zale─Ĺu Pa┼ítrovi─ça, u sadejstvu sa dostupnom arhivskom, istorijskom i drugom gra─Ĺom, kao i nalazima nedavnih arheolo┼íkih istra┼żivanja, zaista podupiru tezu o postojanju razli─Źitih fortifikacija u zale─Ĺu. U kona─Źnom, neophodno je vr┼íiti dalja istra┼żivanja na multi-disciplinarnoj osnovi u cilju detaljnije razrade ove tematike.

Bla┼żo Ka┼żanegra je magistar pravno-ekonomskih nauka sa Pravnog fakulteta u Beogradu, trenutno izvr┼íni direktor Fondacije Bankada na Svetom Stefanu. Diplomirao je pravo 2004. godine, a magistarske studije zavr┼íio je iz oblasti ekonomske analize prava. U─Źestvovao je na brojnim konferencijama i forumima u regionu i inostranstvu na teme prava, ekonomije i isto─Źno-evropskih studija. Bio je stipendista Evropskog foruma u Alpbahu i sta┼żirao na nau─Źnim institutima u Moskvi i Bostonu. Aktivno se bavi gra─Ĺanskim aktivizmom u oblasti za┼ítite prirodne i kulturne ba┼ítine Pa┼ítrovi─ça, kao i istra┼żivanjem njihove istorije.

Osnivanje muzi─Źkih ┼íkola u Boki Kotorskoj kao susret vojne, crkvene, umetni─Źke i popularne muzi─Źke istorije i prakse

Dr. Maja Vasiljevi─ç

Imaju─çi u vidu slo┼żen polo┼żaj Boke Kotorske, kao geografskog prostora na kome su se u pro┼ílosti ukr┼ítali razli─Źiti uticaji i kulture, nastanak muzi─Źkih ┼íkola na datom podru─Źju bi─çe analiziran upravo iz aspekta susreta razli─Źitih kulturnih poslenika, koncepata i ideja. Autorka ─çe u ovom radu ponirski pristupiti uspostavljanju istorijskog pregleda razvoja muzi─Źkog ┼íkolstva u Boki Kotorskoj uva┼żavaju─çi sve inicijative koje su se realizovale u okvir muzi─Źkog ┼íkolstva. S tim u vezi, bi─çe predstavljene kako peva─Źke i muzi─Źke ┼íkole pri nastale u okrilju crkvenih instutucija, tako i muzi─Źko ┼íkolstvo kao deo aktivnosti predstavnika vojnih ili sokolskih udru┼żenja, pa sve do dr┼żavno subvencionisanih muzi─Źkih ┼íkola koje ─çe zaokru┼żiti proces razvoja muzi─Źkog ┼íkolstva u Crnoj Gori kao delu SFRJ. Posebna pa┼żnja bi─çe posve─çena fenomenu uspostavljanja nastavnog kadra koji su ─Źinili najpre ┼íkolovani muzi─Źari iz Austrougarske, odnosno dana┼ínje ─îe┼íke, Slovenije i Hrvatske. Period na koji ─çe se autorka fokusirati u ovom radu obuhvata prvu polovinu XX veka. Rad je zasnovan na opse┼żnom istra┼żivanju gra─Ĺe iz Arhiva Jugoslavije, Dr┼żavnog arhiva Crne Gore, Kotorskog arhiva i periodike koja se pokazala izuzetno dragocenom.
Klju─Źne re─Źi: muzi─Źke ┼íkole, muzi─Źari, obrazovanje, Boka Kotorska, crkvena muzika, vojna muzika, Sokolski pokret

Maja Vasiljevi─ç je doktorka sociologije i master muzikologije, trenutno radi kao nau─Źna saradnica na Odeljenju za istoriju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Njen nau─Źni interes uklju─Źuje muzi─Źke aspekte nacizma, biopolitiku u okupiranom Beogradu tokom Drugog svetskog rata, i populizam u srednjoj i isto─Źnoj Evropi. Objavila je dve studije: ÔÇ×Filmska muzika u SFRJ: izme─Ĺu politike i poetikeÔÇť i ÔÇ×Jevrejski muzi─Źari u Beogradu: od Balfurove deklaracije do HolokaustaÔÇť, za koju je dobila nagradu ÔÇ×Stana ─Éuri─ç-KlajnÔÇť. Aktivna je u─Źesnica me─Ĺunarodnih skupova i projekata, uklju─Źuju─çi Horizont 2020. Redovno objavljuje radove u doma─çim i me─Ĺunarodnim publikacijama.